De EU AI-wet in begrijpelijk Nederlands
Een beknopt overzicht van de AI Act (Verordening (EU) 2024/1689): hoe de risiconiveaus in elkaar zitten, welke datum wanneer ingaat, welke rol welke plichten meebrengt en hoe hoog de boetes kunnen oplopen.
De vier risiconiveaus
Onaanvaardbaar risico — verboden
Een beperkt aantal toepassingen mag helemaal niet, waaronder sociale scoring door de overheid, manipulatie die mensen ernstig schaadt en het ongericht verzamelen van gezichtsbeelden. Deze praktijken zijn sinds 2 februari 2025 verboden.
Hoog risico
Denk aan AI voor werving, kredietbeoordeling, onderwijs, kritieke infrastructuur of rechtshandhaving. Voor deze systemen gelden de strengste eisen: risicobeheer, datakwaliteit, menselijk toezicht, technische documentatie en — bij bepaalde toepassingen — een grondrechtentoets (FRIA).
Beperkt risico — transparantie
Hieronder vallen chatbots, door AI gemaakte content en deepfakes. Hier draait het vooral om openheid: gebruikers moeten kunnen zien dat ze met AI te maken hebben of dat materiaal kunstmatig is gemaakt.
Minimaal risico
Verreweg de meeste AI valt hieronder, van spamfilters tot tekstsuggesties. Er gelden geen bijzondere verplichtingen, al blijft de AI-geletterdheid (Art. 4) voor iedereen overeind.
Tijdlijn (Art. 113)
Verboden praktijken + AI-geletterdheid
Art. 5 en Art. 4 gelden vanaf nu. Iedereen die met AI werkt, moet er voldoende van afweten.
GPAI-modellen, governance & boetes
De plichten voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden (Hoofdstuk V) gaan in, samen met het kader voor handhaving.
Nieuwe verboden + transparantie
Er komen twee verboden praktijken bij (Art. 5: niet-consensueel intiem beeldmateriaal en materiaal van kindermisbruik) en de transparantieplicht (Art. 50) gaat ook gelden voor systemen die al draaien (Digital Omnibus).
Hoog-risico (Annex III)
De verplichtingen voor hoog-risico AI onder Annex III (werving, krediet, onderwijs) gaan gelden; de Digital Omnibus verschoof deze datum van 2 aug 2026.
Hoog-risico producten (Annex I)
AI die als veiligheidsonderdeel in gereguleerde producten zit (machines, medische hulpmiddelen en dergelijke); deze datum verschoof van 2 aug 2027.
Deze data zijn gebaseerd op de officiële EU-tijdlijn (Art. 113). Regels en deadlines kunnen nog veranderen; wij houden ze in het platform actueel.
Digital Omnibus — aangenomen 16/29 juni 2026, publicatie in het Publicatieblad in afwachting. Tot publicatie geldt formeel de oorspronkelijke datum (art. 113).
Wie moet wat doen?
Aanbieder
Bouwt AI of brengt het onder de eigen naam op de markt. Voor deze partij gelden de meeste plichten: conformiteitsbeoordeling, technische documentatie, registratie en, bij hoog-risico systemen, CE-markering.
Gebruiksverantwoordelijke
Zet AI in onder eigen verantwoordelijkheid. Moet onder meer menselijk toezicht regelen, het systeem volgens de instructies gebruiken, logs bewaren en bij bepaalde toepassingen een FRIA uitvoeren.
Schaduw-AI opsporen
Schaduw-AI is AI die ergens in uw organisatie wordt gebruikt zonder dat iemand het heeft vastgelegd — bij een audit vaak de grootste blinde vlek. De AI Act gaat ervan uit dat u weet welke AI u inzet: een gebruiksverantwoordelijke moet AI volgens de instructies gebruiken, menselijk toezicht borgen en logs bewaren (Art. 26). Ook AI-geletterdheid (Art. 4) en de transparantieplichten (Art. 50) kunt u pas aantonen als u het volledige overzicht heeft.
Veelgebruikte AI-tools — welke herkent u?
Chatbots & assistenten
Beeld, audio & video
AI in zakelijke software
Ontwikkeling
Eigen of branche-specifieke AI
Zo spoort u schaduw-AI op
- 1Vraag ieder team na welke AI-tools, plug-ins en browserextensies zij inzetten.
- 2Neem uw SaaS-abonnementen en facturen door op AI-functies — die heten vaak 'AI', 'Copilot' of 'Assistant'.
- 3Ga na of standaardsoftware zoals Microsoft 365, Google Workspace of uw CRM AI-functies heeft ingeschakeld.
- 4Zet elk systeem dat u vindt in het AI-register, met de rol, het doel en de risicoklasse erbij.
Boetes (Art. 99)
€ 35 mln / 7%
voor verboden praktijken (Art. 5)
€ 15 mln / 3%
voor de meeste andere verplichtingen
€ 7,5 mln / 1%
voor onjuiste of misleidende informatie aan toezichthouders
De boete loopt op tot het genoemde bedrag óf tot het percentage van de wereldwijde jaaromzet — het hoogste van de twee is bepalend.
Wat geldt er voor úw organisatie?
Doorloop de gratis scan en u weet binnen enkele minuten welke risicocategorie en rol voor u gelden, welke deadlines daarbij horen en welke stappen u kunt zetten.
Start de gratis scanAlgemene informatie, geen juridisch advies.